14. 05. 2021.
Božićna poslanica patrijarha Irineja

Božićna poslanica patrijarha Irineja

Sveštenik Zoran Pajkanović: Sjetimo se milosrđa

O običajima i tradicijama koji se upražnjavaju tokom božićnih praznika razgovarali smo sa sveštenikom iz Banjaluke, Zoranom Pajkanovićem.

 Šta simbolizuju Badnji dan i badnjak?

Badnji dan, tako se zove dan uoči Božića. Tu noć se bdije i očekuje najsvetiji dan u istoriji roda ljudskoga. Simbol ovoga obreda koji se unosi u domove jeste badnjak, a to je mladi hrast ili cer. A na Badnje veče kraj naših pravoslavnih hramova pali se badnjak u znak događaja kada se Hristos rodio i kada se zgrijao uz tu vatru. S druge strane samo drvo simbolizuje krsno Hristovo drvo, ukazujući na njegovu smrt i na dane njegovog stradanja

Badnjak ukazuje na više događaja iz Hristovog života. Prije svega kada se Hristos rodio bila je hladna decembarska noć i prvi koji su saznali za Hristovo rođenje bili su pastiri. Oni su prost i neuk svijet i oni su se prvi poklonili Hristu. Najprije se, dakle, bogomladencu poklanjaju oni prosti, neuki. S obzirom da je noć bila hladna, oni su donijeli grane, naložili vatru i badnjak simbolizuje te grane.

Kakvi su običaji kada se siječe badnjak?

U mnogim našim krajevima muški članovi domaćinstva odlaze u šumu sa sjekirom, pronađu cerić ili hrastić , prekrste se, izgovore: u ime Oca, Sina i Svetoga duha, pomozi Bože i Badnjače sveti i pokušava da pomoću tri udarca sjekirom osječe badnjak. Badnjak padne, na istočnu stranu koja je simbol svjetlosti i na koju su okrenuti naši pravoslavni hramovi i odakle očekujemo drugi Hristov dolazak. Tada domaćin badnjak stavlja na desno rame, unosi ga u kuću i ukoliko zna pjeva tropar posvećen prazniku Hristovog rođenja, Roždestvo tvoje.

Do večeri badnjak stoji pred kućom, a u gradskim sredinama stoji u predsoblju, a na Badnje veče unosi se u kuću. Domaćin govori: Dobro veče i srećno vam Badnje veče.

Domaćica i ukućani odgovaraju: Bog ti dobro dao i sreće imao.

Iz posebne posude badnjak se posipa žitom, premazuje medom i poliva vinom.

Zatim se prekrstite, poljubi se badnjak, poljubi se badnjičar i uz mirboženje badnjičar govori: „Mir Božiji Hristos se rodi“, a svi odgovaraju „Vaistinu se Hristos rodi.“

Za Badnje veče se priprema česnica u koju se stavlja jedan novčić, a u našim selima i po starim običajima stavlja se grah, ili sir i mnoge druge stvari. Ujutru kada se porodica okupi za trpezom lomi se česnica, a ona osoba koja nađe novčić, smatra se da će imati sreće tokom godine.

Da li kićenje badnjaka odudara od naših običaja?

Ne odudara mnogo od neke naše tradicije, ali ne bi trebalo da bude kinđurenje kao da je jelka. Može da se ukrasi i samo drvo je takvo, ukrašeno tim lišćem koje nije opalo. Ne treba mnogo, ali može se okititi jer to je naš drag gost toga dana.

Mnogo badnjaka poslije Božića završi u kontejnerima?

Imamo problem jer se kupuje dosta badnjaka, a poslije se oni nađu u kontejnerima. Ljudi žive u stanovima, griju se na centralno grijanje, nemaju gdje ložiti badnjak. Ako ništa najpriličnije je da te badnjake udaljimo u šumu. A može da se donese i u crkveno dvorište kada se loži badnjak.

Šta je sa pijukanjem?

Badnje veče propraćeno je još jednim događajem, a to je pijukanje i to se događa ne samo u kućama već i u hramovima. Pripremi se badnjak koji je unesen u crkvu, ispod badnjaka se prospe slama , a zatim se tu za djecu ostave pokloni, bombone, čokoladice, orasi, lješnjaci, što simbolizuje poklone koje su Mudraci sa Istoka donijeli Hristu.

Ko je „položajnik“?

Prva osoba koja na praznik Božića uđe u naš dom zove se položajnik. On zauzima poseban položaj taj dan i njegov naziv nije slučajan. Mi ga dočekujemo kao Hrista i svako bi trebao da pripremi poklone za položajnika.

Na koji način je najprikladnije proslaviti Božić?

Na praznik Božića u hramovima se služi božićna liturgija, a tek poslije liturgije kada se vratimo kući prvo se svi ukućani mirbože. To znači da se izljube i čestitaju sa riječima „Hristos se rodi“ –  „Vaistinu se Hristos rodi“. Čeljad se okuplja oko stola, poslije mirboženja lomi se česnica i svako uzima po komad česnice i nastupa taj praznični ručak. Običaj jeste da  trpeza ostane cijeli dan na stolu. Upravo iz tog razloga da ako neko naiđe, da možemo da ga ugostimo.

Božić se slavi tri dana. Šta simbolizuju ta tri dana?

Drugi dan Božića posvećen je prazniku presvete Bogorodice . Ona je neposredni učesnik praznika Hristovog rođenja. A treći dan posvećen je Arhiđakonu Stefanu. On je prvomučenik – prvi je mučenički koji je postradao za Hrista. Takođe posvećen je svim onima koji su stradali za Hrista do te mjere da su i živote žrtvovali.

Da li tokom crkvenih praznika stvarno ništa ne treba raditi?

Bilo koji dan koji je označen crvenim slovom ne znači da mi kod kuće ne radimo ništa nego da te dane treba da posvetimo Gospodu Bogu kao što kaže zapovijest, da idemo u crkvu da razmislimo malo o djelima milosrđa, da se sjetimo onih koji ne mogu tako bezbrižno da provedu te božićne dane, da ih posjetimo i razmislimo o njima.

U novije vrijeme svjedoci smo da omladina praznike dočekuje po kafićima?

Tačno, ali nije to samo za praznike. Čini mi se da se samo traži povod a oni su uvijek spremni da odu u kafiće. Ja neću mnogo da ih osuđujem jer šta nam se to drugo nudi? Šta oni mogu to da nađu našem gradu i gdje mogu da se skupe i saberu osim nažalost u kafićima? Zatim u tim  ponoćnim satima produže do crkve na molitvu u nepodobnom stanju i potpuno se izgubi smisao Božića. Ja bih rekao da je to pošast savremenog doba, savremenog vremena.

(mojKontakt)

Microsoft napušta Windows Defender
Microsoft napušta Windows Defender