22. 01. 2021.
Okupacija i oslobođenje Banjaluke

Okupacija i oslobođenje Banjaluke

Okupacija i oslobođenje Banjaluke

Svakog 22. dana mjeseca aprila Banjaluka obilježava Dan grada, dan kada su 1945. godine partizanske jedinice zakoračile u grad i koji se od tada proslavlja kao datum njenog oslobođenja.

 Mjesec april za istoriju grada Banjaluke ima značaj ne samo kao mjesec oslobođenja već kao i mjesec njene okupacije.

U toku Drugog svjetskog rata 1941. godine, Vojska Kraljevine Jugoslavije je kapitulirala pred Njemačkom. U Zagrebu je 10. aprila proglašena Nezavisna Država Hrvatska na čelu sa Antom Pavelićem. Odredi novostvorene države su sa njemačkim okupacionim snagama  toga aprila ušli na teritoriju Banjaluke.

Život  građana Banjaluke toga perioda označila je rasistička politika i progon dijela njenog stanovništva, prvenstveno Srba i Jevreja.U gradu je zabranjena  upotreba ćiriličnog pisma, iz naziva mjesta izbacivane su riječi ,,srpski“ i ,,jugoslovenski“. Prema ,,Zakonskoj odredbi o zaštiti narodne i arijske kulture hrvatskog naroda“, Jevreji i Srbi ni na koji način nisu smjeli uticati na kulturni život niti biti članovi društvenih organizacija i udruženja. Oduzimana im je imovina kao i sredstva za širenje masovnih poruka, radio-aparati, foto-aparati i kamere. Bilo im je zabranjeno putovanje javnim prevozom kao i kupanje na javnim mjestima. Srbi i Jevreji su na teritoriji grada  bili obilježeni, svi pravoslavci su morali nositi plavu traku na kojoj je bilo veliko latinično slovo ,,P“ dok su Jevreji na lijevoj strani grudi nosili Davidovu zvijezdu sa latiničnim ,,Ž“ u sredini.

Vlast Nezavisne Države Hrvatske dozvolila je istaknutim građanima islamske vjeroispovijesti mjesto među svojim redovima. Dio muslimanskog stanovništva je međutim došao u sukob sa političkom vlašću kada je 75 osoba potpisalo  dokumenat ,,Rezolucija banjalučkih muslimana“ u kome je navedeno:

,,Ubijanje sveštenika i drugih prvaka bez suda i presude, strijeljanje i mrcvarenje u gomilama često posve nevinih ljudi, žena i djece, gonjenje u masama od kuća i postelja čitavih porodica s rokom od jednog do dva sata za spremanje, za njihovo deportiranje u nepoznate krajeve, prisvajanje i pljačkanje njihove imovine, siljenje na prelazak na katoličku vjeru, rušenje bogomolja, sve su to činjenice koje su zaprepastile svakog poštenog čovjeka”.

Za Srbe, Jevreje i Rome formirani su logori Jasenovac, Jadovno, Danica, Stara Gradiška i Jastrebarsko. Logor Jasenovac je bio najveći koncentracioni logor u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj na prostoru okupirane Jugoslavije za vrijeme Drugog svjetskog rata čiji broj žrtava ni do danas nije tačno  utvrđen.

Za Banjaluku kao sjedište Velike župe Sana i Luka stvoren je plan kojim je njena teritorija trebala da postane ,,Antingrad“ ili ,,Luka“. U periodu od kraja jula do septembra 1941. godine pobijeno je nekoliko desetina hiljada ljudi dok je u februaru 1942. godine ubijeno 2.300 Srba u naseljima Rakovac, Šargovac, Motike i Drakulić. Nakon ovih dešavanja u Bosanskoj Krajini se formira pokret otpora u skladu sa odlukom Komunističke partije Jugoslavije o početku borbe protiv okupatora.

Banjalučke operacije

U ustanku koji se formirao došlo je do podjele između komunista i komadanata koji su podržavali Jugoslovensku vojsku u otadžbini pod komandom Draže Mihailovića. Neki od četničkih vođa su kasnije uspostavili primirje i saradnju sa predstavnicima Nezavisne države Hrvatske u cilju zajedničke borbe protiv partizana.

Partizanske jedinice su krajem 1943. godine ušle na teritoriju grada Banjaluke što je u istoriji ostalo poznato pod nazivom ,,Prva banjalučka operacija“. Rezultat trodnevnih borbi je bio preko hiljadu civilnih žrtava, razaranje grada i uništenje infrastrukture.

Zarobljeni pripadnici domobranstva (vojska NDH), septembar 1944. Druga Banjalučka operacija

zarobljeni domobrani

,,Druga banjalučka operacija“ je započela 18.septembra 1944. godine u 22 časa. Peti korpus je izvršio napad na  Banjaluku, Gradišku i put za Gradišku. U centru grada je formiran odbrambeni sistem ,,Citadela“ koji je obuhvatao današnji Arhiv RS, pozorište, bivše zgrade Hipotekarne banke, Banskog dvora i Banske uprave.Tokom ove operacije zarobljeno je 4 hiljade neprijateljskih vojnika među kojima je bio i general Karl Kreps fon Devic što je bio prvi slučaj zarobljavanja njemačkog generala na jugoslovenskom ratištu. Zbog ugroženosti kontraofanzivnih snaga iz dva pravca naređeno je da Peti korpus napusti Banjaluku pri čemu je evakuisao sav ratni plijen.

Posljedice borbi na teritoriji grada Banjaluke, kao i bombardovanja savezničkih aviona u maju 1944.godine, bile su  višestruke. Uništena je komunikaciona struktura, vodovod, proizvodnja i prenos električne energije. Zbog prestanka rada rudnika Rakovac otežana je proizvodnja i toplotne energije. Vladala je nestašica hrane dok je mrtvilo grada oslikavalo njegovo uže jezgro opasano bodljikavom žicom.

U završnoj godini rata, nakon oslobođenja Beograda, Travnika i Sarajeva, Štab Petog korpusa naredio je 4. diviziji da se zaputi u Banjaluku.

22. aprila 1945. godine njena predhodnica, 6 krajiška udarna brigada na čelu sa Milančićem Miljevićem je bez borbe ušla u grad.

Ulazak partizanskih jedinica u Banjaluku 22. aprila 1945.godine

Okupacija i oslobođenje Banjaluke

 Štab 6. Krajiške brigade ( lijevo Milančić Miljević)

STAB

Banjaluka ove godine obilježava 71. godišnjicu toga dana. Dan kada je potrebno slaviti budućnost, sjetiti se prošlosti i odati počast svim onima koji su nas zadužili.

(MojKontakt, Bojana Nešković)

 

 

Microsoft napušta Windows Defender
Microsoft napušta Windows Defender