O čemu je ovde zapravo riječ?
U narodnim receptima često se pominje “svinjska mast oprana u devet voda“. Starije generacije tvrde da je to čudotvorni sastojak za kožu, rane, pa čak i kolače.
Ali šta zapravo znači to “pranje” ili “ispiranje”, i ima li nauke iza tog tradicionalnog postupka? Da li je zaista riječ o zdravijoj, čistijoj masti ili o još jednom kuhinjskom mitu koji je preživio zahvaljujući bakama i starim sveskama s receptima?
Šta zapravo znači “oprana u devet voda”?
Kada se svinjska mast topi (najčešće iz leđne slanine), u njoj ostaju sitne čestice proteina, nečistoća i dijelovi mesa koji mogu da utiču na ukus, miris i trajnost.
Tradicionalno “pranje u devet voda” zapravo znači da se meka, već istopljena mast više puta ispira toplom ili hladnom vodom – uz miješanje i hlađenje – sve dok voda ne ostane bistra.
Cilj tog procesa nije magija, već uklanjanje ostataka proteina i soli, čime mast postaje neutralnija, bez mirisa i dugotrajnija. U kulinarstvu se ovakva mast koristila posebno za kolače, jer se ne osjeća onaj standardno jači miris.
Ima li naučnog smisla?
Sa naučne strane, “pranje u devet voda” ima ograničen efekat. Voda ne može da ukloni masnoće (jer mast nije rastvorljiva u vodi), ali može da odstrani vodorastvorne supstance – prije svega male količine proteina i nečistoća koje bi mogle ubrzati kvarenje.
Dakle, djelimično ima smisla, jer oprana mast može biti stabilnija i neutralnijeg mirisa. Međutim, broj “devet” nema nikakvo hemijsko opravdanje – to je čista simbolika. U narodnim običajima devet se često koristio kao “sveti broj” koji označava temeljnost ili potpunost. U praksi, već dva do tri ispiranja daju isti rezultat kao i “devet”.
A šta kažu nutricionisti?
Svinjska mast je dugo bila “loš učesnik” u svijetu ishrane, ali poslednjih godina doživljava rehabilitaciju. Iako sadrži zasićene masti, ima i dobre količine mononezasićenih masnih kiselina (slične onima u maslinovom ulju).
Umjereno korišćena, može biti dio balansirane ishrane – posebno ako potiče od zdravih, domaćih životinja.
Ono što nije preporučljivo, to su industrijske masti, margarin i prepržena mast koja je oksidisala. Ako se mast topi kod kuće i čuva u čistoj, suvoj tegli, u frižideru, može trajati mjesecima bez problema.
U kozmetici i narodnoj medicini
Oprana mast se nekada koristila kao baza za meleme i kreme – sa medom, nevenom, propolisom, kantarionom. Zbog svoje guste strukture i sposobnosti da zadrži vlagu, bila je odlična za suvu i ispucalu kožu. Danas znamo da mast sama po sebi nema ljekovito dejstvo, ali djeluje kao zaštitni sloj koji pomaže biljnim aktivnim supstancama da bolje prodru u kožu.
Istina ili mit?
Dakle, nije mit, ali nije ni magija. Svinjska mast oprana u više voda zaista postaje čistija, svetlija i stabilnija, ali broj devet je simboličan, ne naučan. Ako se pravilno pripremi i čuva, takva mast može biti korisna i u kuhinji i u prirodnoj kozmetici.
Drugim riječima – naše bake nisu bile hemijski stručnjaci, ali su intuitivno znale šta rade.
“Oprana u devet voda” znači višestruko ispiranje rastopljene masti da bi se uklonile nečistoće. Nema potrebe za devet ispiranja, tri su sasvim dovoljna.
Takva mast je neutralnijeg mirisa, stabilnija i pogodna za kolače i meleme. Svinjska mast, umjereno korišćena, može biti dio zdrave ishrane.
