Srpska pravoslavna crkva i vjernici danas proslavljaju dan svetih Sergija i Vakha, poznatiji kao Srđevdan – praznik koji se obilježava u znak sjećanja na rimske velikodostojnike postradale zbog hrišćanske vjere.
Ko su bili Sveti Sergije i Vakh
Prema predanju, Sveti Sergije i Vakh bili su ugledni rimski dostojanstvenici na dvoru cara Maksimijana, suvladara cara Dioklecijana (286–305). Odbivši da se odreknu Hrista i poklone rimskim bogovima, osuđeni su i pogubljeni u Siriji, gdje se ubrzo razvio njihov kult koji se proširio po cijelom hrišćanskom svijetu.
Srđevdan se obilježava kao mrsna slava, osim ako padne u srijedu ili petak, kada se posti.
Praznik dubokih korijena
U srednjovjekovnoj Zeti Srđevdan je imao poseban značaj. Pod carem Justinijanom I (527–565), koji je ovim svecima podigao crkvu u Carigradu, njihovo poštovanje proširilo se i na zapad — posebno na području između Drača i današnjeg Dubrovnika, gdje je postojalo više od 15 crkava posvećenih Svetom Sergiju i Vakhu.
Jedan od najvažnijih tragova tog kulta je crkva Svetog Sergija i Vakha na Bojani, u kojoj su tokom 11. i 12. vijeka sahranjivani vladari dinastije Vojislavljevića. Nakon obnove krajem 13. vijeka, koju su izvršili kraljica Jelena Anžujska i njeni sinovi Dragutin i Milutin, crkva je mogla primiti i do 3.000 vjernika.
Stradanje i mošti svetitelja
Car Maksimijan, razgnjevljen njihovom vjerom, naredio je da im se oduzmu vojničke časti i da budu poslani u izgnanstvo. Sveti Vakh je preminuo pod batinama, dok je Sveti Sergije mučen i posječen u gradu Resafi u Siriji, koja je u 6. vijeku postala veliko hodočasničko mjesto poznato kao „Sergiopolis“.
Prema predanju, prilikom prenosa moštiju Svetog Save iz Trnova, u Mileševu su donesene i mošti ovih svetitelja, o čemu svjedoče i najstarije freske u manastiru.
Narodno vjerovanje: Šta danas ne treba raditi
Zemljoradnici na Srđevdan paze da ne iznose volove na polje, jer se vjeruje da na ovaj dan ne valja orati. Ovaj običaj simbolično označava dan počinka i poštovanja svetitelja, čiji se kult u narodu duboko ukorijenio vijekovima.
