Leptiri su razvili neobičan način odbrane od predatora – njihove šare i pokreti krila zajedno stvaraju optičke iluzije koje pticama otežavaju da procijene pravac i brzinu njihovog leta.
Novo istraživanje Univerziteta u Ekseteru i Univerziteta u Eseksu, objavljeno u časopisu Nature, pokazuje da zbog te vizuelne „prevare“ predator u ključnom trenutku često zgrabi prazan prostor umjesto plijena.
Ptica koja napada leptira često će kljunom zgrabiti – prazan prostor. Prema novom istraživanju taj promašaj u djeliću sekunde nije samo posljedica loše sreće.
Uzrok je vizuelna iluzija koju stvaraju krila leptira.
Nova studija, objavljena u časopisu Nature, a koju su sproveli Univerzitet u Ekseteru i Univerzitet u Eseksu, pruža prve dokaze da let leptira i šare na njegovim krilima zajedno stvaraju snažne vizuelne iluzije koje remete predatorov osjećaj za brzinu i pravac kretanja leptira, zbog čega napadi završavaju u pogrešnom smjeru.
Ovo pomaže u rješavanju dugogodišnje zagonetke: leptiri imaju upečatljive šare zbog kojih se lako uočavaju, a ipak je relativno mali broj predatora specijalizovan da ih uhvati tokom leta. Za razliku od njih, moljce love brojne vrste predatora koji se pri napadu oslanjaju na vid.
„Pruge i tačke na krilima mnogih leptira ometaju način na koji vizuelni sistemi pokušavaju da procijene pravac i brzinu objekata koji se kreću, pojačavajući lažne signale o kretanju i istovremeno prikrivajući stvarni pravac leta leptira.“, kaže dr Džordž Henkok iz Centra za ekologiju i zaštitu životne sredine Univerziteta u Ekseteru u Kornvolu.
„Iluzije ometaju najosnovniji vizuelni sistem koji predator koristi za ciljanje i remete završnu fazu takozvanog balističkog napada.
Ovaj napad traje nekoliko desetina milisekundi kada predator donese odluku da zgrabi plijen i više nema vremena da promijeni pravac. Zbog toga ptice i drugi predatori često jednostavno promaše.“
„Krila leptira mijenjaju oblik tokom leta – pri zamahu nagore se približavaju jedno drugom, a pri zamahu nadolje razdvajaju se – pa njihove pruge mijenjaju ugao i pojavljuju se u različitim pravcima dok leptir maše krilima.“, kaže dr Džolion Trošjanko, takođe sa Univerziteta u Ekseteru.
„U kombinaciji sa nepredvidivim putanjama leta, takve šare stvaraju obmanjujuće iluzije kretanja. Zbog toga predator može potpuno promašiti leptira ili pogoditi manje ranjivi dio krila, poput zadnjeg krila ili repa.“
„Prvi usporeni snimak leptira koji sam analizirao pomoću našeg računarskog modela vida ptica pokazivao je snažno kretanje nadolje iako se leptir kretao nagore.“
Testiranje teorije
Istraživački tim je kombinovao više vrsta dokaza. Koristili su kameru velike brzine kako bi snimali stvarne leptire tokom polijetanja, brzinom većom od 1000 snimaka u sekundi, kako bi zabilježili ponašanje njihovih šara tokom leta iz perspektive vida ptice.
Zatim su analizirali šare oko 400 evropskih vrsta leptira i utvrdili da su šare koje stvaraju iluziju kretanja veoma rasprostranjene.
Kako bi testirali uticaj šara na stvarne napade, 100 dobrovoljaca preuzelo je ulogu „predatora“ i pokušavalo da uhvati virtuelne leptire na ekranu osjetljivom na dodir.
Na kraju su pomoću računarske simulacije razvili više od 50000 šara krila, počevši od nasumično odabranih oblika i birajući one koji su stvarali najveću zabunu u percepciji kretanja.
Dobijene šare su se približile oblicima veoma sličnim onima koji se mogu pronaći u prirodi, što ukazuje na to da bi ova iluzija mogla biti jedna od važnih sila koje oblikuju evoluciju šara na krilima leptira.
„Možda djeluje neobično što je leptir evoluirao do svog vrlo upadljivog izgleda, naročito zato što je veoma malo evropskih vrsta otrovno ili neprijatnog ukusa“, rekao je dr Henkok.
„Ali naše istraživanje otkriva koliko različitih šara leptiri mogu koristiti za stvaranje iluzija koje zbunjuju predatore.“
„Prvo sam provjerio da nije riječ o grešci u programiranju, odnosno da slučajno nisam zamijenio pokrete gore i dolje, ali tada mi je sinulo da bi upravo to mogao biti savršen način da se zbune predatori koji napadaju.“
Optičke iluzije – strategija za preživljavanje
„Odavno se pretpostavlja da blistave pruge na zebrama i zmijama mogu zbuniti predatore u percepciji kretanja, ali čvrsti dokazi za to su bili teško dostupni.“, rekao je dr Trošjanko.
„Naše istraživanje pruža zaista novi način analize vida koji omogućava opažanje kretanja i smatramo da bi zbunjujuće iluzije kretanja mogle biti mnogo rasprostranjenije u prirodi nego što se ranije mislilo.
Primjere toga naći ćemo kod ptica kada mašu krilima ili kod guštera i riba kada brzo pomjeraju rep. To otvara uzbudljiv novi pravac istraživanja.“
eurekalert.org
